Tarihten bugüne Kürt giysileri

Tarihten bugüne Kürt giysileri

Pazartesi, 21 Şubat 2011 11:46

Kürt illeri İpek Yolu üzerinde olduğu için güçlü ekonomiye sahiptirler. Kalitesi yüksek bir yaşam tarzı sürmüşlerdir. Dünyadaki diğer zengin ve soylu halklar gibi bugün bakıldığında soyluluğun zenginliğin izlerini taşıyorlar.

Tarihten bugüne Kürt giysileri

Ressam Nevin Güngör Reşan

Kürt giysileri hakkında profesyonel anlamda bize bırakılan miras yok. Sadece gazete, kitap veya kütüphane arşivlerinde olan gravür çizimler mevcuttur. Kostümlerimizin izini sürmek için tarihte yolculuk yapmak gerekiyormuş. Her şeyde olduğu gibi… Kostümlerimiz çok ciddi asimilasyona uğramış, dejenere olmuştur.Var olma mücadelesi veren Kürtler önlerine acil siyasi hedefler koyarak, siyaset yaparak kendi kültürel ve sanatsal değerlerini koruyamamışlardır. Geri dönüp arkamıza baktığımızda bizden kopup giden değerlerimiz olduğunu görebiliriz. Örneğin; giyim-kuşam, beslenme, barınma, sanat ve zanaat kültürü aslında bizleri var eden unsurlardır. Bunlar bir halkın veya ulusun iklimiyle,diniyle,coğrafyasıyla, yeraltı ve yerüstü zenğinlik kaynaklarıyla, ekonomik koşularıyla, çağa ve teknolojiye göre kendi içinde şekillenip biçim alır. Cumhuriyetin geli şiyle birlikte kılık kıyafet reformu adı altında imha politikası uygulanmış ve 1924 kıyafet kararnamesi çıktığı dönemde Hani ilçesinde Salıh Bege Xeni, Şeyh Sait vs.reforuma karşı m uhtıra yazarlar ve meclise gönderilir buda ayaklanmanın nedenlerinden biridir. Halk kendi değerlerini, mirlerini, beylerini ve aydınlarını yitirdikten sonra yaşam kalitesi düşer. Yoksulaştıkça kumaş ve takılar kalitesizleşmiş özeliklerinden ve zenginliklerinden çok şey kaybetmişler.

Araştırmacılarımızın ve tarihçilerimizin izlerini sürdürdüğümüzde bu güne baktığımızda bu kanıya vardım. 1993 yılından beri düşlerim olan Stilize çizimlerle Kürt giysilerini, koşullarım elverdiğince araştırıp katalokta bir araya getirmek istedim. Amacım bizden sonraki kuşaklara miras bırakarak bunlara sahip çıkmalarını, korumalarını, hatta modernize ederek çağa uygun modern kumaşlarla tarihsel, otantik, mitolojik,arkeolojik, folklorik motifler, çizgileriyle ve renkleriyle tasarlayıp moda dünyasında yok sayılan, görmezlikten gelinen Kürt halkının ulusal modasını evrensel modayla harmanlayıp katkı sunmalarıdır.Dünya modası çizgi sıkıntısı çekiyor. Kıyısından köşesinden Kürt kostümlerine ilişen modacılar oldu (Cemil İpekçi). Her şeyde oldu ğu gibi içini boşaltarak yapmışlardır. Yani sosyolojik, piskolojik, arkeolojik, ekonomik ve tarihsel boyutunu katarak araştırma yapmamışlardır. Dünyadaki her halk ve ulus insanlık için ayrı bir renktir, zenginliktir, değerdir… BİR HALKI VAR EDEN en önemli unsurlardan biri olan kostüm; yani giyim kuşam; aslında aynı zamanda o halkın dilini, kültürünü, sanatını, zanaatını, dinini, ekonomisini ve coğrafyasını yansıtır. Mezepotamya bir çok uygarlığa beşiklik etmiştir. Medeniyetler ve uygarlıklar bu coğrafyadan yayılmıştır. Geçmişten günümüze baktığımızda bu coğrafyada yaşayan veya yaşama mücadelesi veren en eski halklarından biri olan Kürtler, bu değerlerle var olmuşlardır. Belki de bu kadar köklü kültürlere sahip olmasaydı lar bir çok halklar gibi yok olmayla mahkum edilirlerdi.

Kürt illeri İpek Yolu üzerinde olduğu için güçlü ekonomiye sahiptirler. Kalitesi yüksek bir yaşam tarzı sürmüşlerdir. Dünyadaki diğer zengin ve soylu halklar gibi bugün bakıldığında soyluluğun zenginliğin izlerini taşıyorlar. Avrupalı veya Amerikalı modacılar abiye kumaşları özel tasarımlarda kullanırken, Kürtler günlük yaşamlarında kulanmışlar.Üstelik çok renkli ve ihtişamlı…Örneğin; saten, ipek, organize, kadife, pamuklu, kendilerinin üretiği el dokuma,yünlü kumaşlar kullanmışlardı.17.yy dünya kadınları gibi uzun ihtişamlı kostümleri Kürt kadınlarında görmek mümkün.18.yy Paris’te iki ünlü moda evi bulunmaktaydı. 1851 THİMONNİER dikiş makinasını keşfetti.18.yy Fransız üslubu egemen. 16.Lui dönemi moda tücarları dergiler, moda, aktüel konulu Fransız modasını Avrupa taklit eder. 19.yy sokakta moda evleri Charles Frenderic Worth 1825-1985 modellerini ilk canlı mankenler üzerinde sunan kişidir. Belle Jardiniere büyük mağazalar günlük terzilerden taklitler sunarlar. 20.yy başında Worth’un izinde Paul Poiret defileler, mankenler, fotoğraflar, modanın yaygınlaşmasına sebep oldu. Aynı zamanda Poiret bu sırada modaya sıra dışı ayrı bir hava estirmek istedi. Avrupa da doğu havasına duyulan özlemle Paris Ünversitesi’nde Çin,Yunan,Latin,Eski Mısır, Mezepotamya, doğu olarak kabul edilen bütün bölgelerin arkeolojik eserlerini ve sanat ürünlerini inceler. Bundan sonra ortaya çıkan modellerin de yoğun bir oryantal havası görülmekte. Şalvarlı, başta örtüler ve üç etek modelleri podyumdaki şark odası dekorunda teşhir edilmekteydi.Bu defilenin adı BİN İKİNCİ GECE çok başarılı olmuştur. Pastel renklerin ve doğu motiflerinin hakim olduğu bu yeni giysi tipi bol kollu,yüksek belli etek ve pantolonlardan oluşan,kadına eskisin den çok daha fazla rahat ve serbest hareketi veren giysiler tasarlayıp sundu. 1947 Chiristian Dior eskiye dönüş, 1950 Gabriell Chanel klasik anlayış, 1965 Courreges hazır giyim… Orta halli keseler ve gençler için ünlü terzilerin simgelerinin giysilerde görülmesi, aksesuarların önem kazanması. Eskiden seçkinlerin malı olan moda, hazır giyimin gelişmesiyle toplumsal sınıfların malı olur. 19.yy-20.yy’da moda her zamankinden daha da güncelleşir. Haute Couture’nin ölümü hazır giyimin gelişmesi, Coco Chanel’in feminist anlayışıyla kadına pantolon giydirmesi, Gucci fermuarı keşfedip çanta ve ayakkabıda kullanması …

Bu noktada Kürtler kendi topraklarında işgaller yaşamaya başlamışlardır. Dünyadaki değişim bu arada devam etmektedir. Moda ve aktüel dergileri çıkmaya başlar . Modanın günümüze gelmesi, defileleri keşfetme, mankenler giydirme… Poul Poiret’in katkılarıyla oluşmuştur. 19 yy’ın güzel kadınını bir kum saatine benzetmektedir. Aşırı dar, sağlık açısından sakıncalı, çelik çubuktan oluşmuş kordonlarla bağlanan “korse” adındaki cendereden kadını kurtaran, kadının özgür giyimine katkıda bulunan birkaç modacı Poul Poireti, Coco Chanel, Cristian Dior ve günümüzün Yves Saint Laurent olarak görülebilir. Moda toplumun sosyal politik durumunu yansıtır. Eğer dünden bu güne Kürt modasında halen değişim ve gelişim yoksa ve kadınlar 21. yy’da halen kum saati gibi bellerde kuşak veya kemer varsa, erkek giysilerinde halen dünden bugüne farkı yoksa, aynı çizgilerini taşıyorsa, bu Kürt topraklarına teknolojinin gelmediğindendir. Kürt toplumu yaşadığı sert dış müdahalelerle normal gelişme seyrini gösterememiştir.

Avrupa, Amerika veya Çin modasına bakıldığında tarih içerisinde inanılmaz mesafeler kat etmişlerdir. Kürt kadın veya erkek giysilerinde değişiklik deformasyon sadece üst sınıfları yani soyluları, aristokratları, entelektüel değil toplumun her katmanını etkilemiş. Bu gün teknik ve model uygulama halen amatörce yapılıyorsa, geçmişe ait çizgiler yoksa hatta kalitesiz ise köy veya kasaba terzilerinin elinde dejenere oluyorsa, ya şadığı acıların en somut örneğidir bu. Kürtler çok eski kültüre ve köklere sahiptir. Dilindeki, dinindeki, bayrağındaki renklilik giysilerinede yansımıştır. Rengi ve çizgiyi doğadan alan Kürtler için bahar çok anlamlıdır. Baharda açan kır ve dağ çiçeği gibidirler adeta. Fırat’ın, Dicle’nin ve Murat’ın soğuk ve azgın suların kıyısında medeniyete beşiklik etmiş Kürt halkı için NEWROZ çok anlamlıdır. Kürtler rengini ateş ve aşktan almıştır. Baharın müjdecisidir. Bu renklilik aynı zamanda baş bağlama biçimlerine yansımıştır. Belli bölgelerde baş bağlama şekilleri; yaşlı, dul, kadın gelin, kız…gibi anlamlar taşır. Bunun yanı sıra bölgelere göre değişir. Mesela Serhat Behtinan yada Amed’de baş bağlama biçimleri biri birlerinden farklıdır. Alt giysiler dinimizin zenginliğini, esnekliğini ve hoşgörüsünü görmek mümkündür. Tüm Kürt illerinde kadın giysileri Zerduş dininin hoşgörüsünü yansıtır. Cinselliklerini ve kadınlığını öne çıkarır tarzdadır. Yani Avrupalı, Parisli kadınlar gibi giysileri ihtişamlı ve göz kamaştırıcıdır.

Kürt illerinde kadınların derin dekolteli, alt şalvarı görünecek tarzda şeffaf kumaşlar, yakasız, belde kuşak, gümüş yada altın kemer bir kaç metre uzunluğunda kuşak veya puşular kadının bütün hatlarını ortaya çıkarır. İnce belli, geniş omuzlu, iri göğüslü, geniş kalçalı, kum saati görünümünü sağlardı. Yukarıda belirttiğim gibi batılı kadınlar da makbul kadın ölçülerinde olmak için o günün estetik anlayışı olan kum saati görünümü için cendereye girmişler. Bu günün kadınları için zerafet ve estetik ön planda. Yani ölçüler 90-60-90 kadın için ideal olanıdır. Dünya modası bilimde, sanatta, teknolojide, tıpta…çığırlar açarken biz halen dünyaya Varolluğumuzu anlatmaya çalışıyoruz. Kürt kadınları ve erkekleri halen bu kostümleri kullanıyorlar. Bunun yanı sıra kadın ve erkekte önemli unsurlardan biri olan aksesuar ön planda kullanılmıştır. Küpeler, yüzükler, halalar, broşlar, hızmalar; ellerde, ayaklarda, başta, boyunda çok gösterişli takılar; Ermeni ve Süryani zanaatkarları, takı ustaları inanılmaz güzel tasarımlarla süslenmişlerdir. Batı da ise 1965′te hazır giyimle aksesuarlar önem kazanmıştır. Takı ve aksesuar birbirinden ayrılmaz iki unsurdur. Giderayak sınıflar oluşmaya başlamış ve değerli taşlar, altı nlar yatırım amaçlı kullanılmaya başlanmıştır. Üst sınıflar yakutlar, zümrütler, pırlantalar kullanırken; yoksulluk artıkça dünya modası ucuz malzemeler metal, seramik hata plastik, cam, boncuk, buji teri takılar ortaya çıkartıldı. Eskiden seçkinlerin malı olan moda aynı zamanda hazır giyimin gelmesiyle toplumsal sınıfların malı olur. Moda insan hayatı na getirilen geçici yeniliktir. Bu sadece giysilerde değil, insanların kullandığı her şeyde moda var olmuştur. Ekonomide, sanayide, kültürde, sanatta, zanaatta, bilimde, vs… Moda aynı zamanda en önemli ekonomik gelir kaynaklardan biri ve en önemlisi olmuştur.

Ressam Nevin Güngör Reşan

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logo

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter picture

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook photo

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ photo

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s